Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng số hóa, xanh hóa và tối ưu chuỗi cung ứng, hạ tầng giao thông – đặc biệt là vận tải đường sắt – đang dần lấy lại vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển logistics của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, sau hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, ngành đường sắt đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới toàn diện để thích ứng với xu thế mới. Trong bài phỏng vấn gần đây, GS.TS. Đặng Đình Đào - Phụ trách Bộ môn Logistics và Chuỗi cung ứng (Trường ĐH Thủy lợi) đã chia sẻ những góc nhìn chiến lược, mở ra một viễn cảnh đầy kỳ vọng cho tương lai của ngành đường sắt Việt Nam trong thế kỷ XXI – không chỉ như một phương thức vận tải, mà còn là trụ cột của hệ thống logistics quốc gia.
Thực tế cho thấy, dù từng là mạng lưới giao thông sớm nhất tại khu vực Đông Nam Á, nhưng trong nhiều thập kỷ qua, đường sắt Việt Nam đã dần tụt lại phía sau so với sự phát triển mạnh mẽ của đường bộ và hàng không. Cơ sở hạ tầng lạc hậu, công nghệ chậm đổi mới, thiếu nguồn vốn đầu tư dài hạn cùng những hạn chế trong công tác quản trị đã khiến hệ thống đường sắt chưa phát huy được đúng tiềm năng. Trong khi đó, chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, tạo áp lực lớn lên năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Từ thực trạng đó, GS.TS. Đặng Đình Đào nhấn mạnh rằng, muốn “đánh thức” ngành đường sắt, Việt Nam cần một tư duy phát triển mới, coi đây là nền tảng chiến lược trong cấu trúc logistics quốc gia, chứ không chỉ là một phương tiện vận tải đơn lẻ. Theo thầy, đường sắt phải được đặt vào trung tâm của mạng lưới logistics đa phương thức, đóng vai trò kết nối hiệu quả giữa đường bộ, đường thủy, cảng biển và hàng không. Khi được tích hợp đồng bộ, vận tải đường sắt sẽ phát huy ưu thế về chi phí thấp, khả năng vận chuyển khối lượng lớn, tính ổn định cao và thân thiện với môi trường – những yếu tố then chốt trong xu thế logistics bền vững toàn cầu.
Một trong những giải pháp mang tính đột phá được GS.TS. Đặng Đình Đào đề xuất là xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt quy mô lớn. Đây không chỉ là một nhà máy lắp ráp đơn thuần, mà là một hệ sinh thái công nghiệp khép kín, bao gồm nghiên cứu – thiết kế, sản xuất, lắp ráp, thử nghiệm, kiểm định và đào tạo nhân lực. Việc hình thành tổ hợp này sẽ giúp Việt Nam từng bước tự chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời thúc đẩy quá trình nội địa hóa sản xuất đầu máy, toa xe và các linh kiện kỹ thuật quan trọng. Xa hơn, Việt Nam có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị ngành công nghiệp đường sắt hiện đại trong khu vực và trên thế giới.
Song song với đó, việc gắn phát triển đường sắt với logistics đa phương thức là điều kiện tiên quyết để tối ưu hóa hiệu quả vận tải. Khi hàng hóa được kết nối thông suốt từ nhà máy đến cảng biển, khu công nghiệp, trung tâm logistics thông qua đường sắt, chi phí vận chuyển sẽ giảm đáng kể, thời gian giao hàng được rút ngắn và áp lực lên hệ thống đường bộ cũng được san sẻ. Đây chính là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và của cả nền kinh tế.
Tuy nhiên, hành trình hiện thực hóa giấc mơ này không hề dễ dàng. Những rào cản về thể chế, cơ chế đầu tư, năng lực quản lý dự án và sự thiếu đồng bộ trong chính sách vẫn là thách thức lớn. GS.TS. Đặng Đình Đào cho rằng, điều quan trọng nhất là phải chuyển từ “tư duy kế hoạch” sang tư duy thực thi, với sự quyết liệt từ các cơ quan quản lý, sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua mô hình hợp tác công – tư, cùng sự hỗ trợ về công nghệ và kinh nghiệm từ các đối tác quốc tế.
Nếu những định hướng trên được triển khai một cách đồng bộ và bền bỉ, ngành đường sắt Việt Nam không chỉ được “hồi sinh” mà còn trở thành động lực lan tỏa cho nhiều ngành kinh tế khác như cơ khí chế tạo, vật liệu, tự động hóa và logistics. Quan trọng hơn, nó sẽ góp phần định vị lại Việt Nam trên bản đồ logistics khu vực, hướng tới một nền kinh tế kết nối hiệu quả, phát triển xanh và bền vững trong thế kỷ XXI.
Giấc mơ đường sắt Việt Nam vì thế không còn là một ý tưởng xa vời, mà đang dần trở thành một tầm nhìn chiến lược – nơi hạ tầng, công nghiệp và logistics cùng hội tụ để tạo nên động lực phát triển dài hạn cho đất nước.
👉 Toàn văn bài phỏng vấn của GS.TS. Đặng Đình Đào xem tại:https://kevesko.vn/20260212/giac-mo-cua-nganh-duong-sat-cua-viet-nam-trong-the-ky-xxi-41258169.html
